Voorwoord Laetare 31/3, augustus 2015

Sola arte! – Hoe zou het kerkelijke en theologische landschap er toch uit hebben gezien als zich in onze collectieve geloofsbeleving geen ‘sola scriptura’ maar ‘sola arte’ had genesteld? Maar in godsdiensten van het boek heeft de kunst het altijd moeilijk. Zeker in tijden van herbezinning en reformaties. In jodendom, christendom of islam betekent herbezinning namelijk altijd een terugkeer naar de Schrift. De geschreven letter wekt immers de indruk van feitelijkheid. Al het andere wordt dan gauw als overbodige franje afgedaan en ook het sola arte moet al snel het onderspit delven, wanneer er gekozen moet worden, ook als is het maar om een prozaïsche reden als teruglopende financiën. De dienaar van de verbeelding legt het af tegen de dienaar van het Woord.

Toch zijn er ook andere signalen. In de muziek wordt Bach weleens de ‘vijfde evangelist’ genoemd en er worden regelmatig cantatediensten gehouden. En er zijn ook steeds meer kerkplekken waar de kunstenaar ontdekt wordt als ‘zesde evangelist’. De kunst als verbeelding van het nog niet-gezegde en nog niet-gedachte. Daarnaast is ook het kunstklimaat veranderd. Kunstenaars laten zich juist weer inspireren door de kerkruimte en door de liturgie van een vierende gemeenschap.

Kortom, het werd de hoogste tijd om het themanummer van dit jaar te wijden aan kunst in de liturgie. Eeuwenlang waren kerk en liturgie onuitputtelijke bronnen van inspiratie voor kunstenaars en hebben zij op hun beurt de spiritualiteit gevoed. Peter Schmidt schrijft over dit proces aan de hand van ‘Het Lam Gods’ van de gebroeders van Eyck. Maar ook in onze huidige tijd weten kunst en kerk elkaar weer te inspireren. We berichten over de kunstprojecten van de studentenkerk Nijmegen, het nieuwe stiltecentrum in een ziekenhuisnieuwbouw in Gent, over filosoferen met kunst in de kindernevendienst en de creativiteit van de kliederkerk. Maar we kijken ook heel praktisch: hoe doen anderen het, wat zijn hun concrete ervaringen met kunst en liturgie? En ook: hoe kom je aan geld?

Voor wie het allemaal teveel kunst is, die komt uiteraard ook aan z’n trekken in het ‘gewone’ gedeelte van dit blad.

Daarnaast leest u in dit nummer ook dat onze voormalige secretaris/ ons bestuurslid Hans van Kampen helaas is overleden. Tot nog geen week voor zijn dood was Hans actief voor ons tijdschrift. En er is geen redactievergadering waar we niet nog steeds putten uit wat hij heeft voorbereid en in gang gezet. Als het aan hem lag moesten in de liturgie alle uitingen van cultuur bij elkaar komen, juist ook de beeldende kunst.

Kunst en liturgie, laat u inspireren.

namens de redactie,
Ekkehard Muth