Voorwoord Laetare 31/1, februari 2015

‘Dogma divides – action unites’ wordt in de oecumene weleens geroepen. Of anders gezegd: geloofswaarheden scheiden, maar je geloof waarmaken verbindt. Zou dit ook gelden voor de ‘leitourgia’, het werk, ergon, van en aan de gemeenschap, leitos? Het dogma verdeelt, de liturgie verbindt?

Stefan Belderbos onderzoekt hoe de performance van Dries Verhoeven, ‘De Uitvaart’, ertoe heeft kunnen leiden dat de Willibrordkerk in Utrecht aan de eredienst onttrokken werd en de Willibrordgemeenschap uiteindelijk ten onder ging. In eerste instantie leek het eraan te liggen dat theater en liturgie te dicht bij elkaar kwamen. Bij nader inzien bleek toch het dogma de boosdoener: aan de ene kant werd het theater door de kerkgemeenschap gebruikt om invloed te krijgen op het al te liberale huurbeleid; aan de andere kant werd de liturgie gebruikt om kerkpolitieke belangen door te drukken. Dogma verdeelt, en als theater en liturgie voor het karretje van het kerkelijke of politieke dogma gespannen worden dan werken ook zij verdelend.

In onze serie ‘Alle verstand te boven’ hebben we in de afgelopen twee jaar vanuit vaak verrassende kanten de verhouding tussen mystiek en ratio bespiegeld. Toch, als puntje bij paaltje komt, lijkt het vertrouwen in de geloofswaarheden doorgaans net iets groter dan het vertrouwen in de liturgie, het werk dat we ervan maken. Wij pleiten juist voor meer vertrouwen in de liturgie en kijken vooruit op de nieuwe serie: ‘Ars celebrandi’, de kunst van het vieren.

Kunst en liturgie moeten allebei in vrijheid hun horizontaal en verticaal verbindend wek kunnen doen. Hoever gaat de verwantschap tussen kunst en liturgie? Wat gebeurt er als de liturgie uit haar vertrouwde habitat naar de theaterzaal gehaald wordt? Naar aanleiding van het Nederlands Gregoriaans Festival afgelopen zomer gaat Siem Groot op onderzoek uit: ‘werkt’ het gregoriaans ook op het podium? Rijden theater en liturgie bij deze cross-over elkaar niet in de wielen? Of betekent de theaterzaal juist de redding voor het gregoriaans nu het in de kerken steeds minder ruimte krijgt.

Jan Meijering doet verslag van een andere cross-over: een Allerzielenevenement op de grens van liturgie en wat wel eens ‘wilde rituelen’ genoemd wordt. En onze verkenners nemen ons letterlijk mee de (taal) grens over en gaan op bezoek bij de Église Wallonne midden in Utrecht. Dit, en ook al het andere wat u in dit nummer kunt vinden, brengt me weer terug bij de vraag: kan liturgie op de grens die grenzen wellicht slechten?

Tot ons verdriet moeten wij melden dat Bart Robbers, voorzitter van de Stichting Eredienstvaardig, aan de gevolgen van een verkeersongeluk is overleden. We gedenken onze gedreven inspirator in dit blad en we wensen zijn partner en allen die met Bart verbonden waren heel veel sterkte en zegen toe.

Ekkehard Muth